Prota, koji je podigao bogat duhovno-kulturno-istorijski kompleks Dobri potok, u čijem je središtu prelepa crkva brvnara sa mnoštvom muzeja, posvetio je ovo delo, kako je zapisao, da „dari ovu knjigu svojim dragim i poštovanim Kostajničanima u znak sećanja na lepi deo svoga života provedenog sa njima“.
Da knjiga ugleda svetlost dana potrudili su se i kumovi Zoran Marković i Mladen Ilić iz Loznice, osvedo čeni narodni i crkveni dobrotvori, poštovaoci naše duhovnosti, istorije i kulture, koje, kao i oca asu, krasi čovekoljublje, rodoljublje i zalaganje za sabornost među ljudima.
U Kostajniku, nekad čuvenom rudarskom selu, čija su rudarska okna davno zatvorena, a bila su puna najkvalitetnijeg antimona na svetu, danas živi 770 stanovnika, čiji broj godinama pada, pa ih je, tako, pre 64 godine bilo čak 1671. Gde god se selili, a najviše ih je u Jadru, ostali su vezani za rodno selo, Rađevinu i pradedovska ognjišta. Poslednjih decenija Kostajnik je „selo policajaca“ — u nekim periodima bilo ih je i do 100 po čitavoj Srbiji, više nego što ima čitava policijska stanica u matičnom gradu Krupnju.
A kroz delo prote Aleksandra očita je bogata prošlost tog sela u severozapadnom delu Srbije. Meštani se danas najviše bave poljoprivredom. Autor konstatuje da je „primetan porast bavljenja pčelarstvom“. Selo je bogato izvorima vode, ima reku Kostajnik, koja po selu nosi ime, a tu su i mnoge pećine i vodopadi, među kojima je najlepši na Petrićkom potoku. Šume su sve gušće, posebno one nagnute na Boranju. Divljači je sve više od kako se stočarstvo osetno smanjilo.
Selo krasi hram „Svih svetih“, koji je 2012. godine osveštao episkop šabački Lavrentije, takođe čedo Rađevine i đak iz Jadra. Tu je i Osnovna škola koja nosi ime znamenitog „Božidara Ž. Milojevića“, Lovački dom, Mesna kancelarija, mesta za druženja, prodavnice, pogoni za preradu voća i rudnik „Stolice“, doduše u mirovanju.
U vreme despota Đurđa Brankovića 1445. godine, kako piše prota Đurđev, „po Jerečiku, Diniću i Deroku u blizini Zajače, na bregu Kostajnik ležala je nekakva tvrđava, čije je predgrađe možda bila Zajača“. Iste godine, kako se navodi, „u njoj je bio knez despot Đurađ“.
Prota iznosi detalje iz prošlosti Kostajnika, uz mnoštvo autentičnih dokumenata, fotografija i faksimila. Pisac, kroz ovo delo, predstavlja na pitak način i o Rađevini, o našim znamenitim ljudima. A u knjizi je i pesma o selu i svedočanstvo o poznatim meštanima — od majstora fotografije Milinka Stefanovića, čije ime nosi jedna ulica u Beogradu, do profesora Miladina Vasiljevića, slikara Živka Milosavljevića, narodne pevačice Ivanke Stefanović, kustosa Branke Strailović, Dobrivoja Milanovića Guge, igumanije Tekle Marković, slikara Miloša Ćirkovića, pesnika Dragana Markovića…
U knjizi su i faksimili dokumenata o istraživanju Borivoja Ž. Milojevića, koji je 1906. godine boravio u Kostajniku, beležeći položaj, tip sela, privredu, poreklo stanovništva, navodeći da su starosedeoci Neškovići, Pavlovići, Lazići, Tešići, Jankovići, Živanovići, Mićanovići, Ivanovići, Mićanovići, Nestorovići i Grujičići. Tu je i svedočanstvo da su 1906. godine „Kostajničke rudnike“ u okviru Podrinjskih rudnika zakupili braća Pera i Aca Despić iz Beča. Oni su, kako stoji, „u Rađevini već ranije zakupili nekoliko rudnika i topionica u Krupnju, gde su već topili antimon“, a posle 14 godina ih prodali rusko-jevrejskom društvu.
Spominju se imena davnih seoskih učitelja — Dragutina Matića, Ljubomira Kostića, Milorada Pantelića, Milije Đurić, Jevrema Matića, Ljubomira Gajića, Vojislava Mašića, Radoslava Mitića i Rade Turek. Pisac beleži i imena poginulih vojnika i oficira u Kostajniku na Biljegu 1914. godine, kao i da je Sreski odbor Demokratske stranke 12. jula 1922. godine izabrao za predsednika stranke Petra Grujičića, krupanjskog sveštenika, a za prvog predsednika stranke Luku Stevanovića, poslanika Oblasne skupštine u Kostajniku. Nisu zaboravljeni ni seoski učitelji od 1919. do 1941. godine — od Živorada Žike Popovića, čuvenog profesora, publiciste, kulturnog poslenika i osnivača mnogih kulturnih ustanova između dva rata u Šapcu i okolnim mestima, do Srećka Borštaka, Nikole Antonovića, Pavla Vasića, Bogoljuba Kamenjaševića, Petra Simića, Živojina M. Todorovića, Milutina I. Matića, Čedomira S. Nedeljkovića, Zorke Katić i Vere T. Markov.
Saznajemo da su parohijani Kostajnika, u doba episkopa šabačko-valjevskog dr Simeona Stankovića, podneli molbu za izgradnju crkve, koju je Sinod SPC 1940. godine odobrio, što je eparhija te godine objavila u Službenom glasniku SPC.
Krajem avgusta 1941. godine, kako piše, „partizani su spalili opštinske arhive u Zavlaci i Kostajniku (stara sudnica u Brštici)“. Nemačka kaznena ekspedicija 19. oktobra spalila je Krupanj i crkvenu kuću dobropotočkih paroha sa arhivom i svim crkvenim knjigama krštenih, venčanih i umrlih od 18. veka do 1941. godine. Prota beleži imena i podatke o poginulim Kostajničanima od 1. septembra 1941. do 30. novembra 1942. godine. Navodi i sva imena žrtava Kostajnika od 1941. do 1945. O Kostajniku piše i kao „selu udovica“.
Istovremeno, uz ovu knjigu, prota je upravo iznedrio i dragoceno delo „Soko grad“, još jedno u nizu onih koje je napisao — od „Rađevina: običaji, verovanja i narodno stvaralaštvo“, preko spomenice o episkopu Lavrentiju, žitija vladike Nikolaja, „Srpski Hilandar“, „Uspomena arhijereja Eparhije šabačke 1849–1949“, „Krupanj 150 godina kroz fotografiju“, „Spomenica Mačkov kamen“, „Lovstvo u Rađevini“, „Bela Crkva“, „Crkve Krupnja“, „Kulturna i sportska društva u Krupnju“, „Dobropotočka crkva u Krupnju“, „U slavu Bogu“, „Svete čudotvorne mošti u srpskim svetinjama“, „Rađevina, Krupanj i Soko u 19. veku“.
– Prota Aleksandar Đurđev je i ovim delom pokazao, ne samo raskošno znanje, umeće, dar, snagu svoje duhovnosti i intelekta, već i ljubav, osećaj i privrženost za ljude Rađevine, ali i čitavog roda svoga – kaže akademik Drago Mirković iz Macavara u Banjanima u Staroj Hercegovini, koji je ponosan što je zet rađevski, kostajnički, jer je njegova supruga Rosa iz čuvene loze Mijailovića, iza zaseoka Ercegovci, što svedoči o njihovim korenima. – Blago je naše od neprocenjive vrednosti što imamo ovakve div ljude naših dana, kakav je, nesumnjivo, prota Aleksandar.
V.Mitrić
