Na Partizanskom spomen-groblju u Loznici sahranjeni su posmrtni ostaci boraca poginulih od 1941. do 1945. godine. Spomenik je danas mesto sećanja na njihovu žrtvu, ali i na godine u kojima je Loznica dva puta oslobađana od okupatora.
U delu Lozničkog groblja nalazi se spomenik pred kojim grad svake godine obeležava Dan pobede nad fašizmom i godišnjicu oslobođenja u Drugom svetskom ratu. Iako okružen porodičnim grobnicama i nadgrobnim pločama, prostor Partizanskog spomen-groblja jasno se izdvaja izgledom i porukom koju nosi.
U središtu obeležja je širok betonski zid. Na njemu su petokraka zvezda i geometrijski oblici nalik zastavama ili zatvorenim knjigama. Iznad zida uzdiže se beli spomenički element sastavljen od uspravnih formi. Ispred njega, na mermernoj ploči oblikovanoj poput otvorene knjige, uklesane su reči:
„Ovde su sahranjeni posmrtni ostaci 160 palih boraca u ratu 1941–1945. Građani Loznice.“
U toj kratkoj poruci sabrane su četiri ratne godine i sudbine ljudi čiji su posmrtni ostaci položeni na ovom mestu. Nema dugih objašnjenja ni pojedinačnih životopisa. Broj 160 ostaje kao svedočanstvo o ceni koju su Loznica i okolna mesta platili u borbi protiv okupatora. Podatak o broju sahranjenih boraca navodi se i prilikom zvaničnih gradskih komemoracija.
Loznički kraj u istoriju Drugog svetskog rata ušao je već 1941. godine. Loznica je 31. avgusta te godine prvi put oslobođena, kao prvo veće mesto u okupiranoj Evropi iz kojeg je proterana nemačka vojska. Sloboda je, međutim, kratko trajala. Usledile su nove borbe, okupacija, odmazde i masovna stradanja stanovništva Jadra.
Konačno oslobođenje stiglo je 23. septembra 1944. godine, kada su partizanske jedinice ušle u grad. Zbog toga se taj datum obeležava kao dan oslobođenja Loznice u Drugom svetskom ratu, dok se 31. avgust čuva kao sećanje na prvo oslobođenje iz 1941. godine.
Prema podacima iznetim na zvaničnom obeležavanju Dana pobede, u Drugom svetskom ratu poginula su 654 borca iz lozničkog kraja, dok ih je 330 ostalo sa invaliditetom. Još teže bile su civilne žrtve. Samo tokom nemačke kaznene ekspedicije u oktobru 1941. godine u Dragincu i okolnim selima ubijene su hiljade ljudi.
Partizansko spomen-groblje evidentirano je među spomen-obeležjima na teritoriji Loznice. Radna grupa Centra za kulturu „Vuk Karadžić“ popisala ga je 2013. godine kao memorijal koji se nalazi u sklopu Lozničkog groblja.
Na ovom mestu danas se polažu venci i odaje pošta poginulima. Počasna straža, zastave i nekoliko minuta tišine deo su ceremonija koje okupljaju potomke boraca, predstavnike Vojske Srbije, grada, boračkih udruženja i građane.
Kada se komemoracije završe, ostaju zid, zvezda i kamena knjiga. Na njenim stranicama nema mnogo reči, ali je poruka jasna. Sloboda u kojoj su odrastale naredne generacije plaćena je životima ljudi čiji posmrtni ostaci počivaju na tom mestu. Zato Partizansko spomen-groblje nije samo deo prošlosti Loznice. Ono je podsetnik da sećanje traje jedino ako mu se vraćamo.
Tekst je nastao u okviru projekta „Spomenici, naši podsetnici“, koji je sufinansiran sredstvima iz budžeta grada Loznice. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
