U školskom dvorištu u Gornjoj Badanji počivaju srpski vojnici poginuli 1914. godine. Više od jednog veka kasnije, spomen-obeležje ponovo svedoči o Moravcima i Piroćancima koji su život ostavili na padinama Cera.
U centru Gornje Badanje, u dvorištu seoske škole, nalazi se spomen-obeležje posvećeno vojnicima poginulim u Cerskoj bici. Na ovom mestu sahranjeni su Moravci i Piroćanci koji su avgusta 1914. godine učestvovali u borbama protiv austrougarske vojske.
Njihovi posmrtni ostaci ostali su u selu u čijem su ataru vodili poslednju bitku. Meštani su posle rata uredili vojničko groblje, čuvajući uspomenu na ljude koji su došli iz udaljenih krajeva Srbije i poginuli braneći Cer i Jadar.
O groblju su između dva svetska rata brinuli meštani, učenici i učitelji. Na pojedinim spomenicima bili su ispisani ime i prezime vojnika, čin, mesto i datum pogibije, kao i podaci o porodici koja je obeležje podigla.
Vremenom su ta svedočanstva počela da nestaju. Posle Drugog svetskog rata posmrtni ostaci junaka sa Cera objedinjeni su sa žrtvama novog ratnog stradanja. Podignut je zajednički spomenik, ali je trag o Moravcima i Piroćancima gotovo iščezao. Ostala su sećanja starijih meštana i poneki podatak sačuvan u dokumentima i knjigama.
Među onima koji nisu dozvolili da priča bude zaboravljena bio je Cvetin Milun Vasić, rodom iz ovog kraja. Kao đak je obilazio vojničko groblje i čitao natpise na spomenicima. Kasnije je prikupljao podatke o poginulim vojnicima i objavio ih u knjizi „Za otadžbinu pali nepobeđeni“.
Njegovo istraživanje, kao i rad Mine Panajotović, istoričarke Muzeja Ponišavlja u Pirotu, doprineli su tome da spomen na stradale bude obnovljen. Godine 2017. postavljeno je novo obeležje sa pločom od kamena donetog iz zavičaja poginulih vojnika. Tako su, posle više decenija, Piroćanci i Moravci ponovo dobili svoje mesto u sećanju Gornje Badanje.
Imenom i prezimenom do sada je utvrđeno sedam stradalih. To su Đorđe Stojanović, Vojislav Todorović, Vojislav Garašanin, Danilo Stojanović, Svetozar Branković, Jovan Đorđević i Aleksandar Gavrilović. Imena većine vojnika koji su na ovom području izgubili život verovatno nikada neće biti poznata.
Među njima je bio Đorđe Stojanović iz Dobrog Dola kod Pirota. Rođen je 1879. godine, učio je školu za vinodelje i vinarstvo u Bukovu kod Negotina, gde je kasnije radio kao ekonom. Bio je učesnik balkanskih ratova i kapetan druge klase. Poginuo je na Iverku u avgustu 1914. godine, ostavljajući suprugu Dragu i troje dece.
Njegova životna priča pokazuje koliko se iza svakog imena na ratnom spomeniku krije. Jedan uklesani red obuhvata rodni kraj, porodicu, zanimanje, ratni put i život prekinut daleko od kuće.
O spomen-obeležju danas brinu učenici i zaposleni u školi. Tako je nastavljena tradicija započeta između dva svetska rata, kada su đaci učili da vojničko groblje nije samo deo školskog dvorišta, već svedočanstvo o ljudima koji su tu zauvek ostali.
Spomenik u Gornjoj Badanji podseća i na to da zaborav ne dolazi odjednom. Najpre izblede slova, zatim nestanu ploče, a sa njima i priče o ljudima kojima su bile posvećene. Njegovom obnovom vraćen je dug vojnicima čija su imena decenijama bila sklonjena iz vidokruga. Onima čiji identitet još nije utvrđen ostaje zajednička poruka zahvalnosti i sećanje mesta u kojem počivaju.
Tekst je nastao u okviru projekta „Spomenici, naši podsetnici“, koji je sufinansiran sredstvima iz budžeta grada Loznice. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
