„Vitezovi Karađorđeve zvezde JVuO 1941“, Dejana Đerića i Zorana Nedeljkovića, upravo je izašla u izdanju Odbora za izgradnju crkve Pomirnice u Pljevljima – Srbsko sabranje Baštionik.
General Milosav Simović, proslavljeni srpski heroj i jedan od najboljih oficira srpske vojske od njenog postojanja, kaže u recenziji da „autori knjige Vitezovi Karađorđeve zvezde JVuO 1941–1945, istražujući značajne istorijske događaje tog rata, pored hronološkog pregleda mnogobrojnih događaja i objašnjenja političko-vojne situacije u tadašnjoj Jugoslaviji i širem okruženju, došli su do verodostojnih biografija i originalnih fotografija pripadnika JVuO, koje opisuju i pokazuju vojnička lica čistih duša, bistrog pogleda i patriotsko-rodoljubivog opredeljenja“.
– Čitajući njihove biografije, svaki čitalac će saznati da su dobitnici tog časnog odličja bili zaslužni i najzaslužniji za dostojno vojnikovanje i vojevanje pre i tokom Drugog svetskog rata – poručuje Simović.
Akademik Matija Bećković napisao je u recenziji da je knjiga Dejana Đerića i Zorana Nedeljkovića Vitezovi Karađorđeve zvezde JVuO 1941–1945 „Titanik“ koji su svojim višegodišnjim trudom izneli na sunce posle osamdeset godina i u njoj prikazali sve što je bilo skriveno.
– Sudbina velikog broja posthumno odlikovanih Karađorđevom zvezdom, palih na oltaru otadžbine u borbi protiv okupatora, najbolji je pokazatelj saradnje đenerala Mihailovića i JVuO sa okupatorom. Ako se Karađorđeva zvezda dodeljivala za „podvige koji su imali presudan značaj za ishod bitke pod vrlo teškim prilikama“, onda su je više nego zaslužili i autori ove knjige u današnjoj bici za pamćenje – ocena je našeg čuvenog pesnika i akademika.
Mr Dragan Krsmanović, penzionisani pukovnik i bivši direktor Vojnog arhiva, napisao je u predgovoru da je „još od svog ustanovljenja 1904. godine Orden Karađorđeve zvezde predstavljao najznačajnije odlikovanje koje se, zavisno od ranga, dodeljivalo za izuzetne zasluge, odnosno za vojnička dela i hrabrost koja je imala odsudni značaj za ishod bitke, a pod vrlo teškim prilikama“.
– Za pojedinačna junačka dela postojala su odlikovanja nižeg ranga poput Zlatne i Srebrne medalje za hrabrost (poznate kao Medalja za hrabrost Miloš Obilić). Za razliku od ovih, Orden Karađorđeve zvezde više je svedočio o strukturi ličnosti nosioca, pokazujući sa jedne strane umešnost u komandovanju i organizovanju oružane borbe, a sa druge viteštvo, ličnu hrabrost i odvažnost u borbi – ističe Krsmanović.
Prema njegovim rečima, „u Velikom ratu 1.271 oficir i 2.523 podoficira i vojnika (1.074 Zlatnom i 1.449 Srebrnom) okitili su grudi ovim odlikovanjem, definišući, u etičkom smislu, grupu vitezova čije su umeće, hrabrost i čast postali uzor celoj generaciji“.
– Ne bez razloga, jer se po rangu srpskih ordena Karađorđeva zvezda sa mačevima oficirskog reda nalazila na prvom mestu, dok je Zlatni i Srebrni vojnički orden Karađorđeve zvezde sa mačevima bio na trećem mestu, izjednačen sa oficirskim Ordenom belog orla sa mačevima četvrtog i petog stepena – navodi Krsmanović. – Četvrt veka kasnije, potomci „vitezova“ sa Cera, Kolubare i Kajmakčalana uhvatili su se u koštac sa potomcima starih neprijatelja, ali i onima koji su kao sluge okupatora ili rušioci ustavnog poretka ponovo ugrozili slobodu i opstanak otadžbine. Njihova dela po značaju i junaštvu nisu nimalo zaostajala za delima njihovih predaka, ali je splet međunarodnih okolnosti doveo do toga da je uz podršku „velikih saveznika“ JVuO najpre bila napuštena, a potom i predata u ruke svog ideološkog neprijatelja.
Osam decenija se, kako ističe, ćutalo o podvizima ovih hrabrih ljudi, njihovi grobovi su raskopavani, a sećanje na njih zatirano. Svako sećanje na njih bilo je presuda novom sistemu, koji se na kraju srušio pod teretom sopstvenog samoljublja.
– Došao je trenutak da se o najboljima među nama konačno progovori. I ova knjiga to upravo čini – smatra Krsmanović.
Beleška o autorima
Dejan Đerić rođen je u Užicu 1992. godine. U rodnom gradu završio je osnovnu i srednju školu. Osnovne akademske studije, smer Energetika, upisao je 2011. godine na Fakultetu tehničkih nauka u Čačku. Po završetku, 2015. godine, započeo je master studije na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu. Master rad odbranio je u proleće 2017. godine i stekao zvanje master inženjera elektrotehnike i računarstva. Posle dve godine rada u struci prijavio se na kurs za rezervnog oficira Vojske Republike Srbije. Trenutno ima čin rezervnog potporučnika vazdušnog osmatranja i javljanja.
U slobodno vreme bavi se istraživanjem i pisanjem skrivene istorije. Proučio je veliki broj domaćih i stranih arhiva, kao i privatne arhive potomaka pripadnika JVuO. Bio je saradnik na nekoliko publikacija i dokumentarnih filmova, autor brojnih članaka na sajtu Pogledi. Jeseni 2020. godine objavio je svoju prvu knjigu Slomljena krila Zlatibora, a 2022. obimniji rad Težina zakletve. Knjiga Odlikovani i unapređeni JVuO 1941–1945 (2023), nastala u koautorstvu sa Veroljubom Maletićem, prvi je njegov rad na temu opšte istorije JVuO. Knjiga koja se sada nalazi pred čitaocima drugo je njegovo koautorsko delo.
Zoran Nedeljković rođen je u Kragujevcu 1960. godine. Završio je osnovnu školu i gimnaziju u rodnom gradu, a studirao je Pravni fakultet u Kragujevcu i Nišu. Više od tri decenije radio je u kragujevačkoj lokalnoj upravi i gradskom komunalnom preduzeću. Od ove godine je u penziji. Još od studentskih dana, u to vreme prikriveno i ne bez rizika, interesovao se za đenerala Dražu Mihailovića i JVuO. Po Gruži je obilazio učesnike rata i zapisivao njihova sećanja, stupio u kontakt sa saborcima koji su posle rata emigrirali. Objavljivao je u časopisima Mlada Šumadija, Ravnogorac (Njujork) i kragujevačkom listu Srpski pogledi (1998–1999). Dugogodišnji je autor velikog broja članaka na sajtu Pogledi i saradnik na više knjiga o istoriji JVuO, posebno na biografijama njenih pripadnika. Iz braka sa Svetlanom ima troje dece i isto toliko unučadi. Ovo mu je prvo obimnije delo.
V.Mitrić
